تعیین شاخص نسبت بحراني برای حوضه‌های‌آبریز اصلی ایران

 

کارفرما: مرکز ملی مطالعات راهبردی کشاورزی و آب اتاق ایران

مشاور: مؤسسه پژوهشی مهندسی راهبرد دانش پویا

تاریخ انجام: 1394

 

هدف:

  • هدف از انجام این پژوهش سنجش وضعیت برداشت از منابع آبی تجدیدپذیر ایران بر اساس شاخص نسبت بحرانی سازمان ملل و بررسی امکان مدیریت مناسب برای کنترل اضافه برداشت از منابع آبی به منظور دستیابی به توسعه پایدار می‌باشد. به عبارت دیگر بهره‌برداری از پتانسیل‏های طبیعی همچون منابع آبی تنها در صورت رعایت آستانه‌های تعیین شده در شاخص‏های بین‌المللی مانند شاخص نسبت بحرانی منجر به توسعه پایدار می‌شود، در غیر این صورت کنترل عکس‌العمل طبیعت در برابر استفاده نادرست از منابع هزینه سنگینی برای کشور به همراه خواهد داشت. بنابراین اولین گام که تعیین دقیق وضعیت منابع آبی نسبت به آستانه‌های شاخص نسبت بحرانی است، بسیار حائز اهمیت است.

    هدف ثانویه این پروژه تعیین وضعیت منابع آب ایران در مقایسه با سایر کشورها می‌باشد. همچنین به دلیل اهمیت شاخص نسبت بحرانی سازمان ملل در تعیین صحیح وضعیت منابع آب کشور، ترویج استفاده از آن در سایر مطالعات و پروژه‌های کشور مورد توجه خواهد بود.

 

نتایج:

  • در حال حاضر آمار و محاسبات منتشر شده از حوضه‌های آبریز کشور بیانگر بیلان منفی در اکثر مناطق می‌باشد. انتظار می‌رود با محاسبه شاخص نسبت بحرانی در حوضه‏های ‌آبریز اصلی ایران، بتوان معیار صحیحی برای سنجش وضعیت حوضه‌های آبی نسبت به استانداردهای بین‌المللی بدست آورد. همچنین با تهیه نقشه وضعیت منابع آبی ایران منتج از محاسبات شاخص نسبت بحرانی، امکان مقایسه وضعیت حوضه‌ها با یکدیگر و بعلاوه با سایر کشورهای دنیا فراهم می‌شود. بدین ترتیب ارائه راهکارهای جامع به کمک نتایج پژوهش در طرح‌های جامع آب کشور تسهیل می‌گردد.

 

توضیحات بیشتر:

در این پروژه هدف تعیین شاخص نسبت بحرانی ارائه شده توسط کمیسیون توسعه پایدار سازمان ملل (UN) برای حوضه‌های‌آبریز اصلی ایران می‌باشد. شاخص كميسيون توسعه پايدار سازمان ملل كمبود آب را بر حسب مجموع ميزان برداشت سالانه و به صورت درصدي از كل منابع آب سالانه معرفي كرده است. بر اساس اين شاخص هرگاه مجموع مصرف آب هر كشور بيشتر از 40 درصد كل منابع آب سالانه تجديدپذير باشد، آن كشور با بحران آب شديد روبرو است، بين 20 تا 40 درصد بحران آب در حد متوسط تا شديد، بين 10 تا 20 درصد بحران آب در حد متعادل و براي مقادير كمتر از 10 درصد بحران آب كم خواهد بود.

گرچه بسياري از شاخص‌ها چندان جامع و كامل نيستند و وضعيت موجود را بر مبناي اطلاعات موجود (كه در بعضي مواقع چندان اعتمادي هم به آنها وجود ندارد) تنها به صورت يك رقم بيان مي‌كنند، اما در واقع چنين شاخص‌هايي، بياني ساده و قابل درك از موضوعات و مسائل بسيار پيچيده و در اكثر موارد غيرقابل ملموس ارائه می‏دهند و از آنجا که هدف از بررسی کمی وکیفی منابع آب، مدیریت صحیح منابع آب خواهد بود، نتايج حاصل از چنين مطالعاتي مي‌تواند در امر سياست‌گذاري‌ها و تصميم‌سازي‌هاي مرتبط با مديريت و توسعه منابع آبي در نقاط مختلف كشور تاثير به سزايي در پي داشته باشد.