مديريت به‌هم‌پيوسته منابع آب

برنامه‌ريزي توسعه و آمايش سرزمين

مديريت مالي و اقتصادي آب

 

مديريت به‌هم‌پيوسته و برنامه‌ريزي توسعه

در دوران محدوديت شديد منابع آب، ميزان تقاضاي آب از کل منابع آب در دسترس فراتر رفته است بگونه‌اي‌که ديگر تضميني براي تأمين آب در ارتباط با رشدِ نمايي جمعيت، رشد تقاضا براي غذا و آب آشاميدني، گسترش فعاليت‌هاي اقتصادي و نيز نيازهاي زيست‌محيطي اکوسيستم‌هاي حساس، نخواهد بود.

در اين مرحله جامعه به سطح نهايي کنترل جريان آب و توسعه منابع آب خود نزديک مي‌شود. هزينه نهايي آب به سرعت افزايش يافته و مديريت بر‌حسب ضرورت، تلاش‌هاي خود را براي کنترل تقاضا و استفاده کامل اقتصادي از منابع آب بکار مي‌گيرد. در چنين شرايطي موضوع‌هايي از قبيل حقوق آب، مديريت آب، استفاده و برداشت آب، عرضه و تقاضاي آب در  کليه سطوح مصرف‌کنندگان و فعاليت‌هاي انساني  به شکل جدايي‌ناپذيري درهم‌تنيده‌ به‌نظر مي‌رسند. آنگاه جامعه به اين ضرورت دست مي‌يابد که با رويکردي کل‌نگر، با رعايت توازن در اتخاذ تدابير و ابزارهاي مختلف مديريتي و در سازگاري دورانديشانه با شرايط طبيعي به مديريت منابع آب بپردازد. مفهومي که در دو دهه اخير به عنوان مديريت به‌هم‌پيوسته منابع آب مطرح گرديده است.

درک غالب از مديريت به‌هم‌پيوسته منابع آب به عنوان يک تفسير از مديريت منابع آب است، که به دنبال اعمال يک رويکرد کل‌نگر در مديريت و برنامه‌ريزي منابع آب بوجود آمده است. بنابر تعريف مشارکت جهاني آب (GWP)، " مديريت به‌هم‌پيوسته منابع آب فرآيندي است که در قالب روش و رفتاري عادلانه، بدون به خطر انداختن پايداري اکوسيستم‌هاي طبيعي و به منظور حداکثرسازي رفاه اقتصادي و اجتماعي، توسعه و مديريتِ توأمان آب، زمين و ساير منابع مرتبط را ارتقاء مي‌بخشد"

با تغيير تمرکز مديريت از رويکردهاي بخشي به اصول مديريت به‌هم‌پيوسته و بين‌بخشي، پيش‌بيني مي‌شود نحوه تخصيص و بهره‌برداري از آب نيز با تغييرات چشمگيري روبه‌رو ‌شود. اين مسأله شامل نتايج و آثار وسيعي در زمينه چگونگي سازمان‌دهي بخش‌ها و استفاده از ابزارها و رويکردهاي مديريتي خواهد شد.

مؤسسه پژوهشي، مهندسي راهبرد دانش پويا با داشتن سوابق متعدد مطالعاتي در زمينه رويكردهاي نوين مديريتي در منابع طبيعي (بويژه منابع آب)، همواره در پي ارائه ارزيابي‌هاي دقيق ارتباطات اكوسيستم و جوامع و ارائه راهكارهاي به‌هم‌پيوسته مديريتي در يك ارتباط تنگاتنگ با ساختارهاي مديريتي كشور و دانشگاههاي معتبر بوده است. انجام مطالعات مربوط به مديريت به‌هم‌پيوسته منابع آب و برنامه‌ريزي جهت توسعه جوامع با لحاظ محدوديت‌هاي منابع (بويژه منابع آب)، از زمينه‌هاي اصلي مطالعاتي و مشاوره مي‌باشد که اين مؤسسه طي ساليان گذشته به انجام رسانده و به روش‌شناسي آنها تسلط يافته است. 

مطالعاتي که در قالب بخش "مديريت به‌هم‌پيوسته و اقتصاد آب" و در چارچوب مديريت به‌هم‌پيوسته و برنامه‌ريزي توسعه قابل انجام است به شرح ذيل مي‌باشد:

            برنامه‌ريزي و مديريت به‌‌هم‌پيوسته منابع و مصارف آب

            تدوين اسناد توسعه بخشي و منطقه‌اي

            تهيه برنامه‌هاي آمايش سرزمين

            مطالعات سازماني و نهادي مديريت بخش آب

            مطالعات حقوقي و قانوني بخش آب

            بررسي راهکارهاي حل‌تعارض در بهره‌برداري از منابع آب

            تسهيل‌گري جلسات حل تعارض و ايجاد اتفاق‌نظر مشترک

 

اقتصاد آب

کمبود شديد منابع آبي و وابستگي فرآيند توسعه و بخصوص توسعه پايدار به کمّيت و کيفيت منابع آب در دسترس، بطور ويژه مفاهيم اقتصادي را وارد مديريت منابع آب نمود. تلفيق مباني و مفاهيم اقتصادي با مباحث مديريت آب هم‌اکنون بطور گسترده در تبيين فرآيندهاي حاکم بر اقتصاد آب در سطوح خرد، کلان و بين‌الملل بکار مي‌رود.

تبيين رفتار اقتصادي ذينفعان بخش آب که بطور گسترده بر مصارف آب اثر مي‌گذارد و تحليل و تفسير سياست‌هاي کلان اقتصادي که بخش آب را بطور ويژه متأثر مي‌کند، نيازمند ابزارهايي جهت مطالعه و بررسي است که اقتصاد منابع آب در طي دو دهه گذشته به آن تجهيز شده است. مباحث توصيف شده، در انجام برنامه‌ريزي‌هاي منابع آب و مطالعات به‌هم‌پيوسته منابع آب نقشي اساسي و زيربنايي ايفا مي‌نمايد، چراکه لحاظ آب و محدوديت‌هاي طبيعي و غيرطبيعي اين بخش در فرآيند توسعه و تبيين چشم‌اندازهاي کلان، در شرايط کنوني امري ضروري و اجتناب‌ناپذير است.

در این راستا، گروه اقتصاد آب موسسه راهبرد دانش پویا، به دنبال ارزیابی آن دسته از سیاست‌های اقتصادی می‌باشد که در حیطه بخش آب و یا خارج از بخش آب (فرابخشی) وضع شده و ذی‌نفعان و عرضه‌کنندگان آب را متاثر می‌نماید. همچنین ابزارهای اقتصادی، پتانسیل‌های موجود و پیش‌شرط‌های لازم برای استفاده از این ابزار‌ها در جهت مدیریت پایدار و کاراي منابع آب شناسائی و تحلیل می‌گردد. نحوه محاسبه این ابزارها از جمله تعیین قیمت تمام شده آب و خدمات آب، قیمت پساب، جریمه آلودگی و ...، و نحوه عملیاتی نمودن آنها، از ظرفیت‌های ایجاد شده در این بخش می‌باشد. علاوه بر مسائل بیان شده، تغییرات نهادی لازم برای بسترسازی بسیاری از ابزارهای مدیریت منابع آب از جمله بازار آب، خصوصی‌سازی، تأمین منابع مالی سازمان‌های ارائه خدمات آب، از دیدگاه اقتصاد نهادگرائی نیز بررسی می‌گردد.

مطالعاتي که در اين راستا قابل انجام است به شرح ذيل مي باشد:

            محاسبه قيمت تمام شده مالي و اقتصادي آب

            بهره‌وري اقتصادي آب

            مطالعات تشکيل بازار آب

            انجام مطالعات خصوصي‌سازي در بخش آب

            تدوين برنامه کسب‌و‌کار شرکت‌هاي تابعه وزارت نيرو (بخش آب)

            ارزيابي‌هاي مالي و اقتصادي طرح‌هاي بخش آب

            مطالعات سرمايه‌گذاري در بخش آب

            استفاده از ابزارهاي مديريت اقتصادي آب

            بررسي آثار سياست‌هاي کلان اقتصادي بر بخش آب